GƏNC NƏSLİN VƏTƏNPƏRVƏRLİK TƏRBİYƏSİ

GÜLDANƏ HƏSƏNOVA,
"ZİRVƏ" İnformasiya Mərkəzinin
- zirve.info.az saytının Baş redaktoru,
“Sənət dünyasının nuru” jurnalının
baş redaktor müavini,
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü,
"Abdulla Şaiq", “Qızıl Qələm”,
"Zirvə" və "Zəfər" mükafatları laureatı,
“Xurşidbanu Natəvan” Fəxri Medalın və
“Ədəbiyyat Səfri” Fəxri Diplomun Mükafatçısı,
Jurnalist-publisist, pedaqoq

Müasir qloballaşma dövründə milli kimliyin qorunması və gənc nəslin dövlətə, xalqa bağlı ruhda tərbiyə edilməsi hər bir müstəqil ölkənin milli təhlükəsizlik və gələcək inkişaf strategiyasının əsasını təşkil edir. Vətənpərvərlik sadəcə vətəni müdafiəyə hazır olmaq hissi deyil, həm də onun mədəniyyətinə, tarixinə, dilinə hörmət, iqtisadi və ictimai həyatda məsuliyyətli iştirak deməkdir. Bu hissin formalaşdırılması bir anda reallaşan proses deyil, ailədən başlayan, məktəbdə davam edən və cəmiyyətin hər pilləsində inkişaf etdirilən kompleks və fasiləsiz tərbiyə sistemidir.

Vətənpərvərlik nədir?
Vətənpərvərlik - vətəni sevmək, əvəzini almadan özündən bir pay verə bilmək, vətənçün hər cür fədakarlığı etmək hissidir.

Vətənpərvərlik hissi insanın qanına, canına, ruhuna hopmalıdır. Bu, vətən sevgisinin daxili, təbii bir hiss, həyat fəlsəfəsi səviyyəsinə yüksəlməsinin zəruriliyini göstərir.
Xüsusilə vurğulamaq lazımdır ki, bizim xalqımız qəhrəman xalqdır, onun övladlarının Vətənə sevgisi də elə bu qəhrəmanlıq ruhundan və tarixi fədakarlıqlardan qidalanır.
Tərbiyə prosesinin təməlini qoyan isə məhz bu daxili hissin erkən yaşlardan, şüurlu şəkildə bəslənməsidir. Eyni zamanda, vətənpərvərlik hissi əsas keyfiyyət olaraq, fərdin mənəvi-əxlaqi keyfiyyətlərinin inkişafı üçün zəmin rolunu oynamalıdır. Yalnız əxlaqlı, dürüst və məsuliyyətli fərd vətənə sədaqətlə xidmət edə bilər.
Milli maraqlarımızın qorunması üçün həlledici əhəmiyyət daşıyan bu tərbiyə prosesinin təməl sütunlarını - ailənin, təhsil ocaqlarının və qəhrəmanlıq irsinin rolunu təhlil etmək və bu sahədə müasir çağırışlara cavab verən effektiv metodları müəyyənləşdirməkdir.

Vətənpərvərlik hissinin toxumları uşağın ilk tərbiyə mühiti olan ailədə cücərir. Ailə, uşağın cəmiyyətlə ilk təmas nöqtəsi olaraq milli və əxlaqi dəyərlərin ötürüldüyü ən mühüm institutdur. Vətən sevgisinin ilk təməli məhz ana dilinin zənginliyi və folklorun ruhu vasitəsilə qoyulur.
Milli kimliyin təməl daşı olan ana dilini sevmək, vətəni sevməyin ilk şərtidir. Uşağın dinlədiyi nənnilər, eşitdiyi nağıllar, dilin ritmi və qüdrəti uşağın şüuraltı səviyyəsində vətənə və millətə bağlılıq yaradır. Ana nəğmələrinin və bayatıların ruhunda kök salmış vətən sevgisi uşağın qəlbinə hoparaq ona həm vətənpərvərlik, həm də yüksək mənəvi-əxlaqi dəyərləri aşılayır. Bu folklor nümunələri uşağın təfəkkürünü vətən torpağına, adət-ənənələrə bağlayır.
Ailədə soykökünə qoyulan hörmət və ata-baba ənənələrinə sədaqət prinsipi böyük vətənə olan məhəbbətin kiçik modelidir. Ailə daxilində böyüklərə hörmət, qohumluq əlaqələrinin dəyəri, milli bayramların qeyd edilməsi kimi ənənələr uşaqda kollektiv yaddaş və tarixə ehtiram hissini gücləndirir. Ailə sevgisi tədricən coğrafi və siyasi vətən sevgisinə çevrilir.

Vətənpərvərliyin əxlaqi təməl üzərində qurulması vacibdir. Ailə, dürüstlük, məsuliyyət, ədalət və fədakarlıq kimi keyfiyyətləri təlqin edən ilk məktəb olmalıdır. Yalnız vətənə, xalqa hörmət edən, ətrafdakılara qayğı göstərən fərd vətənin mənafeyini müdafiə edə bilər. Ailənin bu vəzifəsi, cəmiyyətdə layiqli vətəndaşın yetişməsinin bünövrəsidir.
Ailədən sonra vətənpərvərlik tərbiyəsini institusional səviyyədə davam etdirən əsas ocaq təhsil sistemidir. Məktəb, gəncləri şüurlu vətəndaş kimi formalaşdırır, onlara sistemli biliklər və milli ideoloji görüşlər aşılayır.

Vətənpərvərlik bir fənn çərçivəsində məhdudlaşdırılmamalıdır, o, bütün dərs proqramlarının ana xəttini təşkil etməlidir. Tarix dərsləri gənclərə ölkənin qəhrəmanlıq səhifələrini, müstəqillik uğrunda aparılan mübarizələri dərindən öyrətməli, Ədəbiyyat fənni milli ruhu tərənnüm edən əsərlərlə gənclərin qəlbində vətən sevgisini möhkəmləndirməlidir. Coğrafiya fənni isə vətənin təbiətini, sərvətlərini tanıtmaqla torpağa bağlılıq hissini gücləndirməlidir.
Gənclərə Cavad xan, Həzi Aslanov kimi tarixi sərkərdələrin və 44 günlük Vətən Müharibəsi şəhidlərinin həyat və mübarizə yolu tədris edilməlidir. Məktəblərdə təşkil edilən görüşlər, muzey ziyarətləri və tematik tədbirlər gənclərdə qəhrəmanlıq ideallarını möhkəmləndirir.
Məktəb mühiti gəncləri yalnız biliyə yox, həm də ictimai fəallığa hazırlamalıdır. Məktəb daxilində və xaricində təşkil edilən könüllülük hərəkatları, ekoloji layihələr, hərbi biliklərin tədrisi ilə bağlı kurslar gənclərə Vətənə xidmətin müxtəlif formalarını göstərir. Bu fəaliyyətlər, gənclərin sadəcə vətənpərvərliyi öyrənməsinə deyil, onu yaşamasına imkan verir.

Vətənpərvərlik tərbiyəsinin ən kritik və mürəkkəb hissəsi milli kimlik şüurunun və qəhrəmanlıq ruhunun gəncliyə aşılanmasıdır.
Vətən uğrunda şəhid olanların xatirəsinin müqəddəsliyi gənc nəslə çatdırılmalıdır. Şəhidlər haqqında filmlər, kitablar və onların xatirəsinin daşıyıcısı olan tədbirlər gənclərdə Vətənə borcun ən yüksək forması olan fədakarlıq ruhunu möhkəmləndirir. “Vətən uğrunda şəhidliyə hazır olmaq” hissini inkişaf etdirmək üçün zəruridir.
Vətənpərvərlik tərbiyəsi milli maraqların qorunması və ərazi bütövlüyünün təminatı zərurəti ilə sıx bağlıdır. Bu səbəbdən, milli qəhrəmanlara ehtiramla yanaşı, vətənə təcavüz edən, onun ərazi bütövlüyünü pozan düşmənə qarşı nifrət və mübarizə əzmi də gənclərdə formalaşdırılmalıdır. Bu hiss cəhalətə və intiqam hissinə deyil, milli qürura, torpaqlarımızın azadlığına olan qəti inama əsaslanmalıdır.
Mədəniyyət və incəsənət (teatr, kino, musiqi) vətənpərvərlik ideyalarını kütlələrə çatdırmaqda güclü vasitədir. Vətənpərvər mövzuda yazılan əsərlər, çəkilən filmlər vətən sevgisini gənclərin qəlbinə emosional şəkildə çatdırır. Bu, təkcə quru faktlarla deyil, həm də estetik duyğularla formalaşan güclü emosiyaların Vətən Müharibəsi zamanı özünü biruzə verməsilə isbat edildi.
Uşaq və gənclərin vətənpərvərlik tərbiyəsi məsələsi müstəqil Azərbaycanın gələcəyini şərtləndirən ən strateji məsələdir. Bu proses təkcə bir tərbiyə sahəsi deyil, bütövlükdə milli dövlətçilik ideologiyasının davamlılığının təminatıdır.
Vətənpərvərliyin tarixi kökündə min illər boyu yaşamış, möhkəmlənmiş dövlətçilik durur. Azərbaycan xalqının yaxın və uzaq keçmişi, elm, mədəniyyət, dövlətçilik, siyasət sahəsində əldə etdiyi nailiyyətləri, qəhramanlıq tarixi, dövlətin müasir inkişaf göstəriciləri gənclərdə vətənpərvərliyi formalaşdıran əsas amillərdir. Hər bir dövlətin varlığı və gələcəyi, həm də gənclərin tərbiyəsindən aslıdır. Gənclərin ideoloji baxımdan hazırlığı, düşünülmüş ardıcıl gənclər siyasətinin nəticəsidir.
Ümummilli lider Heydər Əliyev tərəfindən 2002-ci il mayın 6-da imzalanmış “Gənclər siyasəti haqqında” qanunda deyilir ki, bu siyasət gənclərin vətənpərvərlik, azərbaycançılıq, dövlətçilik, dünyəvilik prinsipləri əsasında, Azərbaycan xalqının tarixinə, mədəni irsinə, adət-ənənələrinə, dövlət dilinə və rəmzlərinə, mənəvi ümumbəşəri dəyərlərə hörmət ruhunda tərbiyə olunması ilə birbaşa bağlıdır. Bu qanundan göründüyü kimi, milli vətənpərvərliyin məzmunu
təkcə öz vətəninə məhəbbət hissi ilə məhdudlaşmayıb, milli ruhda tərbiyəni təşkil edir. Azərbaycan xalqı daim gənc nəslin vətənə sədaqət, xalqa hörmət, soykökünə, öz ata-babalarının adət-ənənələrinə bağlılıq ruhunda tərbiyə olunmasına xüsusi diqqət göstərib və göstərir. Gənclərlə aparılan vətənpərvərlik tərbiyəsi işinin mühüm istiqamətlərindən biri də ayrı-ayrı şəxsiyyətlərin, milli qəhrəmanların şəxsi nümunələrindən istifadədir. Böyük pedaqoqlar tərbiyədə şəxsi nümunənin rolunu hər zaman yüksək qiymətləndirmişlər. Tariximizdə, eləcə də müasir dövrümüzdə həyatı gənclərə vətənpərvərlik nümunəsi olan şəxsiyyətlər çoxdur. Bu baxımdan Ulu Öndər Heydər Əliyevin zəngin, mənalı, xalqına və vətəninə həsr olunmuş həyat yolu gənclərimiz üçün bir örnəkdir.

Ümummilli liderimiz, Ulu Öndər Heydər Əliyev bu məsələyə olduqca aydın şəkildə toxunmuşdur, Azərbaycan xalqının gələcəyi olan gənc nəslin Vətənə məhəbbət, xalqa, elmə və mədəniyyətə hörmət, soykökünə və ata-babalarının ənənələrinə sədaqət ruhunda tərbiyə olunmasına böyük məsuliyyətlə yanaşmış və ona həyatın əhəmiyyətli məsələsi kimi baxmışdır. Bu sitat, tərbiyə işinin hər hansı bir cari məsələ deyil, milli varoluşun əsası olduğunu bir daha sübut edir.
Vətənpərvərliyi təkcə müdafiə kimi yox, həm də vətənin iqtisadi, elmi və mədəni inkişafına töhfə vermək kimi dərk edən nəsil yetişdirmək bugünün əsas çağırışıdır. Tərbiyə prosesi müasir dövrün tələbi olan informasiya savadlılığı, innovasiyalara açıqlıq və tənqidi düşüncə ilə birləşdirilməlidir. Vətənpərvərlik artıq “öz qınında yaşayan” deyil, dünyanın proseslərini dərk edən, eyni zamanda, milli maraqları müdafiə edən bilikli gənclik deməkdir.

Vətənpərvərlik tərbiyəsi ailənin isti qucağından başlayaraq məktəbin ciddi nizam-intizamı və cəmiyyətin fəal dəstəyi ilə davam etdirilməlidir. Bu sistemin harmoniyası, Azərbaycanı XXI əsrin çağırışlarına hazır, öz Vətəninə, millətinə və dövlətçiliyinə sarsılmaz sədaqət bəsləyən güclü vətəndaşlarla təmin edəcəkdir.


ZiM.Az
elm.info.az
ziya.info.az
yurd.info.az
zirve.info.az

.