Həyat hekayəmin ikinci imtahanı – alatoranın qoynunda yazılan sınaq

Fərman Qulamoğlu - müasir Azərbaycan poeziyasının diqqət çəkən və özünəməxsus poetik nəfəsə malik simalarından biridir. Gürcüstan Respublikasında yaşayıb-yaradan şairin yaradıcılığı əsasən insanın daxili aləmi, mənəvi təlatümlər, gümanla həqiqət arasındakı incə və bəzən görünməz sərhədlər üzərində qurulur.
Onun şeirlərində obrazlı düşüncə ilə fəlsəfi dərinlik üzvi şəkildə qovuşur, səmimi daxili monoloq isə bu poetik dünyanın aparıcı xəttinə çevrilir. Qulamoğlu sözə yalnız ifadə vasitəsi kimi deyil, həm də düşüncənin, hissin və ruh halının daşıyıcısı kimi yanaşır. Məhz bu yanaşma onun poetikasına özünəməxsus ahəng, daxili gərginlik və fərqlilik qazandırır.
Şairin yaradıcılığı oxucunu passiv müşahidəçi mövqeyində saxlamır — onu düşünməyə, hiss etməyə və öz daxili dünyası ilə üz-üzə qalmağa səsləyir. Bu poeziya oxunmur, yaşanır; sadəcə qəbul edilmir, insanın daxilində davam edən bir düşüncə və hiss prosesinə çevrilir.


HƏYAT HEKAYƏMİN İKİNCİ İMTAHANI –
ALATORANIN QOYNUNDA YAZILAN SINAQ

(Fərman Qulamoğlunun şeiri üzərinə
ədəbi-bədii esse)

Bəzən insan həyatını illərlə ölçmür - bir anın içində, bir hissin içində, bir qərarsızlığın içində yaşayır. Həmin anlar var ki, onlar nə başlanğıcdır, nə də son. Onlar bir keçiddir. Adı qoyulmayan, amma bütün varlığı ilə hiss edilən bir keçid. Bu keçidin adı isə bəzən yalnız şeirdə tapılır: alatoran.
Bu yazı — həyat hekayəmin ikinci imtahanıdır. Dünənin aydınlığı ilə bugünün tərəddüdü arasında qaldığım, cavabdan çox sualların ağır gəldiyi bir məqamın içindən doğulan bir imtahan. Və bu imtahanın sualları adi deyil — onlar insanın içindən keçir, ruhuna toxunur, yaddaşında iz buraxır.
Fərman Qulamoğlu-nun “gümanın alatoranı” ilə başlayan şeiri də məhz belə bir halın poetik ifadəsidir. Bu şeirdə zaman dayanır, məkan daralır, düşüncə isə özünə sığmır. Söz artıq sadəcə ifadə vasitəsi deyil — o, düşüncənin hərəkətidir.
“Daha bir gümanın alatoranı,
o başa, bu başa dəyir qayıdır.”
Bu misralar sanki daxili dünyanın xəritəsini çəkir. Orada yollar var, amma istiqamətlər itib. Hərəkət var, amma nəticə yoxdur. İnsan düşünür, dolaşır, çırpınır — və yenə özünə qayıdır. Bu qayıdış isə təsəlli deyil, əksinə, daha dərin bir sualın başlanğıcıdır.
“Bilmirəm gedəndə nəyi gedir heç,
Dönəndə geri dönməmişin nəyi qayıdır?”
Bu sualların içində insan özünü itirir. Çünki burada artıq məntiq işləmir. Gedən də bilinmir, qayıdan da. Bəlkə də insan heç getmir — sadəcə öz içində parçalanır. Bir hissəsi gedir, bir hissəsi qalır. Və qayıdan — artıq əvvəlki deyil.
Bu imtahanın ən çətin tərəfi də budur: cavablar yoxdur. Və ya varsa da, onlar sözə gəlmir.
Şeir yalnız düşüncənin deyil, həm də çatılmayan ucalıqların qarşısında dayanan insanın portretini çəkir:
“Dili dura-dura gözü danışan ucalıqların,
ucala bilməyəm budağına da.”
Bu ucalıqlar əlçatmazdır. Onlar danışmır, amma baxır. Onlar çağırmır, amma varlığı ilə insanı susdurur. İnsan isə o ucalıqların qarşısında dayanır — nə yaxınlaşa bilir, nə də uzaqlaşa:
“Alışa bilməyəm havasına da,
qarışa bilməyəm torpağına da...”
Bu artıq məsafə deyil. Bu, aidiyyətsizlikdir. İnsan özünü bir dünyada tapır, amma o dünyaya aid ola bilmir. Bu, ən ağır imtahanlardan biridir — özünlə öz yerin arasında uyğunluq tapa bilməmək.
Zaman isə bu uyğunsuzluğun içində uzanır, ağırlaşır:
“Gecəmiz bir ilə dönür elə bil,
yollarım bir boy da uzanır mənim.”
Gecə artıq zaman deyil — bir yükdür. Yol isə məsafə yox, sonsuzluqdur. İnsan addımlayır, amma getmir. Gözləyir, amma çatmır. Bu, zamanın yox, hissin ölçüsüdür. Və sonra şeir özünün ən dərin nöqtəsinə çatır — aralıq anlayışına:
“Bu alatorana ara bil məni,
aralıq qovuşsa günün birində.”
Aralıq — iki halın arasında qalan bir boşluq deyil. O, özlüyündə bir haldır. Nə ayrılıqdır, nə də qovuşma. Bu, insanın ən tənha məkanıdır. Çünki burada nə keçmiş var, nə gələcək — yalnız davam edən bir indi var. Bu imtahanın ən sarsıdıcı anı isə burada gəlir:
“Məni aralayın bu aralıqda,
aralıqda qalan şeirlərimdən.”
İnsan burada təkcə dünyadan yox, öz sözündən də uzaqlaşmaq istəyir. Bu, artıq sadə bir yorğunluq deyil — bu, daxili toqquşmadır. Söz insanı xilas etmir, əksinə, onu həmin alatoranın içində saxlayır. Yazdıqları onu azad etmir — daha da dərinləşdirir.
Və yenə başlanğıca dönüş:
“Daha bir gümanın alatoranı,
o başa, bu başa dəyir,qayıdır.”

Bu qayıdış bir son deyil. Bu, imtahanın davamıdır. Bu, həyatın özüdür. Çünki bəzi imtahanların sonu olmur — onlar insanın içində yaşamağa davam edir.

Bu yazı - həyat hekayəmin ikinci imtahanıdır. Cavablarını bilmədiyim, amma yaşamaq məcburiyyətində olduğum bir imtahan. Alatoranın qoynunda yazılan, işıqla qaranlığın arasında qalan bir sınaq. Və bəlkə də bu imtahanın ən doğru cavabı - cavab axtarmaq deyil, onu hiss etməkdir.

Telli Sənəm Borçalı,
şair-publisist

ZiM.Az


.