Elmimizə və folklorşünaslığımıza həsr olunmuş ömür - Seyfəddin Rzasoy-65

TƏBRİK EDİRİK!..

Azərbaycan folklorşünaslıq elminin müasir inkişaf dinamikasına, nəzəri-metodoloji təkamülünə və dünya elmi düşüncə müstəvisinə inteqrasiyasına nəzər saldıqda, türk mifoloji təfəkkürünün dərin, sakral qatlarını fundamental əsaslarla tədqiq edən görkəmli alimlərdən biri şübhəsiz ki, filologiya elmləri doktoru, professor Seyfəddin Rzasoydur. O, milli folklorşünaslıq, mifologiya və dastanşünaslıq sahələrinə konseptual metodoloji töhfələr bəxş etmiş, fəaliyyəti ilə məktəb yaratmış tədqiqatçıdır. AMEA Folklor İnstitutunun Mifologiya şöbəsinin müdiri, professor Seyfəddin Rzasoy bu gün elmi yaradıcılığının ən püxtələşmiş, məhsuldar və müdrik dövrünü – 65-ci şərəfli ilini qeyd edir.

Seyfəddin Rzasoyun elmi irsi Azərbaycan folklorşünaslığında keyfiyyətcə yeni bir mərhələnin başlanğıcıdır. Alim milli folklorşünaslıq elmini ənənəvi təsvirçilik, sadə toplayıcılıq və emosional-bədii qiymətləndirmə çərçivəsindən çıxararaq, müasir dünya elminin nəzəri-antropoloji, strukturalist və semiotik parametrləri səviyyəsinə yüksəltmişdir. Seyfəddin Rzasoyun çoxşaxəli fəaliyyətinin əsas prioritet istiqamətlərini aşağıdakı kimi təsnif etmək olar:

1) Türk mifologiyası və semiotikası: Türk mifoloji sisteminin bərpası, ritual-mifologem əlaqələrinin daxili struktur məntiqinin açılması və arxetipik semantik təhlil sahəsində fundamental yeniliklər ortaya qoymuşdur.

2) Qorqudşünaslıqda metodoloji dönüş: "Kitabi-Dədə Qorqud" eposunun mifoloji, poetik və semiotik qatlarını kompleks araşdıraraq bu sahədə yeni elmi paradiqma formalaşdırmışdır.

3) Oğuznaməçilik və etnik yaddaş: Oğuz elmi-mifoloji təfəkkürünü, etnik yaddaş kodlarını, dövlətçilik ideologiyasını və sosial-mədəni arxetipləri folklor mətnləri kontekstində sistemli şəkildə araşdırmışdır.

4) Nəzəri folklorşünaslıq və tekstologiya: Folklorun metodoloji problemlərinə, şifahi mətnin yazılı mətnə transformasiyası mexanizmlərinə və folklor-tarix münasibətlərinin kəsişmə nöqtələrinə dair fundamental monoqrafik tədqiqatların müəllifidir.

Professorun filologiyamıza ən mühüm töhfələrindən biri "Kitabi-Dədə Qorqud" eposuna klassik filoloji-mətnşünaslıq çərçivələrini aşaraq struktur-semiotik, ritual-mifoloji və antropomifoloji metodologiya baxımından yanaşmasıdır. Seyfəddin Rzasoy "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanını sadəcə keçmişin bədii-folklor abidəsi kimi deyil, Oğuz etnosunun arxetipik tarixini, dərk modelini və şüuraltı kodekslərini mühafizə edən canlı bir nəzəri-mifoloji sistem kimi təhlil etmişdir.

O, mətndəki "boy", "soy", "yum" kimi struktur vahidlərini sakral yaddaş informasiyasını zamanlararası ötürən transmediativ mexanizmlər kimi elmi şəkildə əsaslandırmış, mətnaltı semantik kodların sirrini açmışdır. Dastandakı adsız oğlanların ad alma və bəylik statusu qazanma prosesini ritual keçidlərin (sınaq, simvolik ölüm və yenidən doğulma) mifoloji bərpası kimi izah edən alim, Oğuz mifoloji dərkində "bu dünya" ilə "o dünya" arasında yerləşən aralıq-liminal məkan konseptini – "Ğaib" dünyasını elmi tədqiqatlara gətirmişdir. Eyni zamanda Dədə Qorqud obrazını sadəcə müdrik el ozanı kimi deyil, türk soyunun sakral qanunvericisi və zamanı xaosdan çıxarıb nizama salan mifoloji arxetip kimi dəyərləndirmişdir.
Professor Seyfəddin Rzasoyun çoxillik gərgin elmi axtarışlarının bəhrəsi olan və Azərbaycan folklorşünaslığının qiymətli əsərləri sırasında olanda əsas monoqrafiyaları bunlardır:

Nizami poeziyası: Mif-Tarix konteksti. Bakı, “Ağrıdağ”, 2003, 211 s.

Oğuz mifinin paradiqmaları. Bakı, “Səda”, 2004, 199 s.

Oğuz mifi və Oğuznamə eposu. Bakı, “Nurlan”, 2007, 181 s.

Folklorlaşan alim ömrü. Bakı, “Nurlan”, 2007, 197 s.

Mifologiya və folklor: Nəzəri-metodoloji kontekst. "Nurlan", 2008, 175 s.

Oğuz mifologiyası (metod, struktur, rekonstruksiya). "Nurlan", 2009, 363 s.

Əbülqazi “Oğuznamə”sində mif və ritual. Bakı, “Nurlan”, 2013, 172 s.

Müasir Azərbaycan folklorşünaslığı. 2 cilddə, I cild. Mif və epos məsələləri. Bakı, “Nurlan”, 2013, 364 s.

Azərbaycan dastanlarında şaman-qəhrəman arxetipi. Bakı, “Elm və təhsil”, 2015, 436 s.

“Kitabi-Türkman lisani” oğuznaməsinin transmediativ strukturu və ritual-mifoloji semantikası. Bakı, “Elm və təhsil”, 2020, 472 s.

Nizami Gəncəvi: etnogenez və mifologiya. Bakı, “Elm və təhsil”, 2021, 120 s.

Nizaminin “Yeddi gözəl” poemasında mif, folklor və təsəvvüf. Bakı, “Elm və təhsil, 2021, 344 s.

Büyük Azerbaycan Mütefekkiri Nizami. Bursa, “Türk Ocakları Derneği Bursa Şubesi”, 2022, 197 s. (M.Hüseynova və E.Quliyevlə birgə)

“Dədə Qorqud” eposu. I kitab, II kitab, III kitab, IV kitab, V kitab. Bakı, “Elm və təhsil".

Seyfəddin Rzasoy uzun illərdir ki, AMEA Folklor İnstitutunun Mifologiya şöbəsinə uğurla rəhbərlik edərək gənc kadrların yetişməsində, elmdə varislik ənənələrinin qorunmasında və zənginləşdirilməsində müstəsna xidmətlər göstərir. Onun elmi rəhbərliyi və məsləhətçiliyi ilə onlarca fəlsəfə və elmlər doktoru yetişmişdir. Alimin monoqrafiyaları və yüzlərlə elmi məqaləsi Türkiyədən Qazaxıstana, Özbəkistandan Başqırdıstana qədər geniş türkologiya mühitində, beynəlxalq akademik dairələrdə yüksək qiymətləndirilir və əsas istinad mənbələrindən biri kimi qəbul olunur.

Prof.Seyfəddin Rzasoyun elmi-təşkilati fəaliyyəti və milli humanitar elmin inkişafındakı xidmətləri hər zaman yüksək qiymətləndirilmişdir. O, dahi mütəfəkkir Nizami Gəncəvi irsinin fundamental tədqiqi və təbliği sahəsindəki səmərəli fəaliyyətinə görə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Fəxri Fərmanı ilə, həmçinin Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən "Nizami Gəncəvinin 880 illiyi (1141-2021)" xatirə nişanı ilə təltif edilmişdir. Alimin çoxillik zəngin elmi fəaliyyətinə və Azərbaycan elminin tərəqqisindəki böyük xidmətlərinə verilən ən yüksək dövlət qiymətlərindən biri isə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin müvafiq Sərəncamı ilə 2025-ci ildə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmasıdır.

Hazırda nüfuzlu alimimiz 65 yaşa qədəm qoyur. 65 yaş zirvəsi alim üçün həm keçilmiş şərəfli yolun, zəngin elmi irsin yekun təhlili, həm də yeni elmi konsepsiyaların, ideyaların başlanğıcıdır. Professor Seyfəddin Rzasoy bu gün də eyni elmi təəssübkeşlik, tükənməz enerji və şövqlə axtarışlarını davam etdirir, milli mədəniyyətimizin və mifoloji təfəkkürümüzün beynəlxalq miqyasda təbliğinə xidmət edir.

65 yaş bir alim üçün çox yaş deyil; əksinə, zəngin təcrübənin analitik təfəkkürlə qovuşduğu, elmi yaradıcılığın daha məhsuldar və daha konseptual bir mərhələsidir.

Azərbaycan humanitar elminə müstəsna töhfələr verən görkəmli alimimiz, milli folklorşünaslıq məktəbimizin parlaq nümayəndəsi, dəyərli ziyalımız professor Seyfəddin Rzasoyu 65 illik yubileyi münasibətilə səmimi qəlbdən təbrik edir, ona möhkəm cansağlığı, tükənməz yaradıcılıq enerjisi, milli folklorşünaslığımızın tərəqqisi naminə yeni-yeni elmi fəthlər və 100 yaş arzu edirik.

Təbrik edirik, professor!

AYNURƏ ƏLIYEVA,
ADPU Elmi-Tədqiqat Mərkəzinin elmi işçisi,
Filologiya fakültəsinin müəllimi

ZiM.Az


REDAKSİYADAN:

Biz də Redaksiya Heyətimiz adından
- AMEA Folklor İnstitutunun Mifologiya şöbəsinin müdiri,
görkəmli folklorşünas-alim, filologiya elmləri doktoru,
professor Seyfəddin Rzasoyu anadan olmasının
65 illik Yubileyi münasibətilə ürəkdən təbrik edir,
ona uzun ömür, möhkəm cansağlığı,
səmərəli və şərəfli fəaliyyətində
yeni-yeni uğurlar arzulayırıq!..

Müşfiq BORÇALI,
ZiM.Az


.